Κρίση πανικού: Ο ψυχολόγος Θοδωρής Χαλιμούρδας απαντά σε 10 ερωτήσεις ανθρώπων που τη βιώνουν.

 Γράφει η Μαρία Πατσιλίβα

pan…και τότε, ο Θεός Πάνας, στο πλευρό των Μαραθωνομάχων, με τις δυνατές και άγριες κραυγές του έσπειρε τον πανικό στους Πέρσες, προκαλώντας την υποχώρησή τους…

Η λέξη «πανικός», συνδεόμενη ετυμολογικά με το μύθο του τραγοπόδαρου θεού που κατοικούσε στα βουνά της Αρκαδίας, ολοένα και πιο συχνά περιλαμβάνεται στις συζητήσεις μας. Είτε μέσα από δική μας εμπειρία, είτε μέσα από εμπειρίες τρίτων, είμαστε όλοι λίγο πολύ εξοικειωμένοι με την ορολογία «κρίση πανικού». Τι πραγματικά όμως γνωρίζουμε για τις κρίσεις πανικού και τη διαταραχή πανικού; Τι θα θέλαμε να μάθουμε αλλά δεν είχαμε ποτέ την ευκαιρία να ρωτήσουμε;

Συγκεντρώσαμε τις απορίες 10 συνανθρώπων μας που βιώνουν συμπτώματα πανικού και ζητήσαμε από τον κ. Θοδωρή Χαλιμούρδα, έναν από τους πλέον διακεκριμένους επιστήμονες στο χώρο της ψυχολογίας και ψυχοθεραπείας (Α’ Ψυχιατρική Κλινική ΕΚΠΑ, Αιγινήτειο Νοσοκομείο), με αξιόλογο συγγραφικό έργο σχετικά με τις αγχώδεις διαταραχές και με μεγάλη εμπειρία στην ψυχοθεραπευτική αντιμετώπιση διαταραχών πανικού και όχι μόνο, να μας απαντήσει με την εγκυρότητα του επιστημονικού του λόγου.


 

seal2

1. Ο παθολόγος μου είπε πως πάσχω από διαταραχή πανικού. Για τι ακριβώς πρόκειται;

Είναι μια συχνή διαταραχή η οποία εμφανίζεται, κυρίως, μεταξύ 18 και 25 ετών. Η συχνότητά της είναι διπλάσια στις γυναίκες σε σχέση με τους άντρες, ενώ υπολογίζεται πως καλύπτει το 1,5-2,5% του γενικού πληθυσμού. Οι κρίσεις πανικού, οι οποίες φαίνεται να εγκαινιάζουν τη διαταραχή, εμφανίζονται αυτόματα, αλλά μπορούν να προκληθούν κι από έντονα συναισθήματα, συγκίνηση ή σωματική άσκηση. Επίσης αξίζει να ειπωθεί, πως δεν σχετίζονται με συνθήκες όπου το άτομο βρίσκεται στο επίκεντρο παρατήρησης άλλων, δεν οφείλονται σε συνυπάρχουσες σωματικές νόσους, σε φυσική εξάντληση, σε απειλητικές καταστάσεις ή στη χρήση ουσιών και φαρμάκων. Εμφανίζονται κυρίως την ημέρα σε δημόσιους χώρους και λιγότερο στο σπίτι ή κατά τη διάρκεια του ύπνου.

Τα συμπτώματα της μοιάζουν με αιφνίδια εισβολή οξέος σωματικού προβλήματος με ταχυκαρδία, εφίδρωση, πόνο στο στήθος, δύσπνοια, τρέμουλο, ζάλη, αστάθεια, αποπροσωποίηση, όπου νιώθει ο πάσχοντας να είναι απόμακρος από τον εαυτό του ή τμήμα του εαυτού του, αποπραγματοποίηση όπου νιώθει τα πράγματα γύρω του να φαίνονται να μην είναι αληθινά και του δίνουν την εντύπωση πως βρίσκεται στις παρυφές της τρέλας.

Όλα αυτά τα συμπτώματα κορυφώνονται και διαρκούν από 10΄έως 30΄ το πολύ και ακολούθως έρχεται αποκλιμάκωση και επαναφορά στην κανονική κατάσταση. Στα μεσοδιαστήματα των κρίσεων, ο πάσχων καταλαμβάνεται από άγχος αναμονής, δηλαδή αναμένει με φόβο την επόμενη κρίση, «μήπως μου ξανασυμβεί»…

Ως εκ τούτου, αρχίζει να παίρνει μέτρα «προστασίας του εαυτού του», αποφεύγοντας μέρη και καταστάσεις που θα είναι δύσκολη η διαφυγή του, αν υποστεί κρίση πανικού. Κάπου σε αυτό το σημείο μπορεί να ανακαλύψει την ανακουφιστική αξία του αλκοόλ ή και κάποιων αγχολυτικών φαρμάκων, από τα οποία πιθανόν να εξαρτηθεί.

Αξίζει να αναφερθεί πως η κατάθλιψη και η εξάρτηση από το αλκοόλ αποτελούν συχνές επιπλοκές της διαταραχής πανικού, προσβάλλοντας αντίστοιχα το 50% και 20% των πασχόντων.

2. Συχνά, όταν βγαίνω έξω, αισθάνομαι πως ζαλίζομαι, αρχίζουν όλα να σκοτεινιάζουν, με πιάνει ταχυκαρδία και φοβάμαι πως θα λιποθυμήσω. Δεν έχω χάσει τις αισθήσεις μου ως τώρα, αλλά είναι αρκετά τρομακτική η σκέψη πως ίσως αυτό συμβεί. Τι μου συμβαίνει;

Επειδή πολλές καρδιαγγειακές, ενδοκρινολογικές, νευρολογικές και ψυχιατρικές καταστάσεις συνοδεύονται με συμπτώματα που μοιάζουν με αυτά των κρίσεων πανικού, θεωρείται απαραίτητο, σε πρώτη φάση, να επισκεφθείτε έναν γιατρό, προκειμένου να αποκλεισθεί κάποιος πιθανός οργανικός παράγοντας.

3. Ταξίδευα μέσα σε δίπορτο αυτοκίνητο και καθόμουν στο πίσω κάθισμα. Ξαφνικά ένιωσα εγκλωβισμένος, πως δεν είχα έξοδο κινδύνου και έπρεπε επειγόντως να βγω έξω από το αυτοκίνητο. Ήταν πολύ δυσάρεστο συναίσθημα. Έκτοτε αποφεύγω να μπαίνω σε αυτοκίνητα που δεν έχουν 4 πόρτες. Δεν έχω πρόβλημα γενικά με κλειστούς χώρους. Γιατί μου συνέβη αυτό;

Χρειάζομαι αρκετές πληροφορίες για να σας απαντήσω με μεγαλύτερη ασφάλεια. Για παράδειγμα, αν σας έχει ξανασυμβεί ή ήταν η πρώτη φορά που σας συνέβη αυτό που περιγράφετε, πού πηγαίνατε, πόση διάρκεια είχε η διαδρομή, πόσοι άλλοι επέβαιναν στο αυτοκίνητο, αν είχατε κοιμηθεί καλά, αν είχατε φάει, αν είχατε πιει καφέ ή καφέδες, αν καπνίζατε….κλπ.

Μοιάζει με ήπια μορφή κρίσης άγχους, δεδομένου πως λείπουν τα σωματικά συμπτώματα από την περιγραφή σας, η οποία εκδηλώθηκε σε κατάσταση περιορισμού (στα πίσω καθίσματα δίπορτου αυτοκινήτου), απ΄ όπου η διαφυγή σας ήταν δύσκολη. Ενδεχομένως, μπορεί κάποιος να νιώσει έτσι στον οδοντογιατρό, στο κομμωτήριο, στην κίνηση, στο γήπεδο, σε συναυλία κ α. Ωστόσο, τo γεγονός ότι αποφεύγετε αυτοκίνητα π.χ. που δεν έχουν 4 πόρτες, είναι πιθανόν να σας καταστήσει περισσότερο ευαίσθητο κι έτσι να κλιμακώσετε  μέτρα και αποφυγές που σας καθιστούν «ασφαλή». Να θυμάστε πως η αποφυγή παρέχει άμεση ανακούφιση, ωστόσο αποτελεί το βασικότερο διαιωνιστικό παράγοντα αυτού αλλά και άλλων φοβικών προβλημάτων.

Τώρα, τι θα μπορούσατε να κάνετε εσείς σε πρακτικό επίπεδο;

Αν δεν έχει κάποια επίπτωση στη ζωή σας, δε χάλασε κι ο κόσμος που δεν μπαίνετε σε δίπορτο αυτοκίνητο. Αν όμως έχει και υπάρχουν κι άλλες κρυφές ή «σιωπηρές» αποφυγές, μάλλον θα ήταν καλό για σας να το δείτε. Βάλτε, σε πρώτη φάση, μικρούς, εφικτούς στόχους και προσεγγίστε τους σιγά-σιγά π.χ μπείτε αρχικά στο πίσω κάθισμα ενός  παρκαρισμένου, δίπορτου αυτοκινήτου. Εάν αυτό είναι πάνω από τις δυνατότητές σας και δεν αντέχετε, την παραγόμενη από αυτό, δυσφορία, τότε θα χρειαστεί να εμπιστευτείτε κάποιον εξειδικευμένο – σε αυτά τα ζητήματα- επαγγελματία ψυχικής υγείας, προκειμένου να προσεγγίσετε με ασφαλή τρόπο τους στόχους που θα επιθυμούσατε.

4.Έχω επισκεφθεί πολλές φορές γιατρούς και νοσοκομεία και όλοι μου λένε πως έχω κρίσεις πανικού. Πού οφείλονται; Είναι όλα στο μυαλό μου ή υπάρχει οργανική αιτία;

Πράγματι, λόγω της σοβαρότητας και της αιφνίδιας έναρξής τους, οι κρίσεις πανικού συχνά εκλαμβάνονται από τους ασθενείς αλλά και τους γιατρούς ορισμένες φορές ως άμεσα απειλητικές για τη ζωή καταστάσεις, κυρίως όταν οι κρίσεις συνοδεύονται από ταχυκαρδία και θωρακικό πόνο. Ως εκ τούτου  οι ασθενείς απευθύνονται, μεταξύ άλλων, στα τμήματα επειγόντων περιστατικών των Γενικών Νοσοκομείων, πιστεύοντας πως θα πεθάνουν. Άλλοι φοβούνται πως θα τρελαθούν ή θα χάσουν τον έλεγχο του εαυτού τους και των σωματικών τους λειτουργιών. Έτσι λοιπόν, χωρίς να το επιθυμούν, οδηγούνται σε μια «υπερκατανάλωση» ιατρικών υπηρεσιών, που λειτουργούν ως ένας καθησυχαστικός μηχανισμός, που αφενός τους παρέχει ανακούφιση και αφετέρου τους οδηγεί σε αίσθημα αβοηθητότητας και αποφυγής διαφόρων καταστάσεων, τα οποία με τη σειρά οδηγούν στην εγκατάσταση και διαιώνιση του προβλήματος αυτού.

Τώρα πού μπορεί να οφείλεται η διαταραχή πανικού?

Θα μπορούσαμε να πούμε πως, όπως στην εμφάνιση ενός καιρικού φαινομένου, π.χ. καύσωνα, δεν αρκεί μόνο υψηλή θερμοκρασία, αλλά ένας συνδυασμός της, με άπνοια και υγρασία, την ίδια χρονική στιγμή και σε συγκεκριμένη περιοχή, για να συμβεί, κάτι αντίστοιχο φαίνεται να ισχύει και δω. Δηλαδή, ο συνδυασμός πολλών παραγόντων, βιολογικών, μαθησιακών-περιβαλλοντικών και ψυχολογικών, έρχονται να ενεργοποιήσουν ή και να διατηρήσουν τη συγκεκριμένη διαταραχή.

047ee46be406f7f023898bef0a6bd95b5.Έχω ξεχάσει πώς είναι να αισθάνομαι φυσιολογικά. Αντιμετωπίζεται αποτελεσματικά η διαταραχή πανικού; Μπορώ να απαλλαγώ για πάντα;

Δύο είναι οι θεραπείες με τη μεγαλύτερη ερευνητική κατοχύρωση στη διαταραχή πανικού. Η φαρμακευτική θεραπεία με αντικαταθλιπτικά ή και υψηλής ισχύος βενζοδιαζεπίνες  και η Γνωσιακού-Συμπεριφορικού τύπου θεραπεία, η οποία βασίζεται στην αρχή ότι, αυτά που νιώθουμε και κάνουμε, οφείλονται στον τρόπο με τον οποίο σκεφτόμαστε.

Ποσοστό 74% -94% των πασχόντων είναι ελεύθεροι κρίσεων πανικού, μετά από μέσο όρο 12 συνεδριών  Γνωσιακής Συμπεριφορικής Θεραπείας, θεραπευτικό αποτέλεσμα που φαίνεται να διατηρείται σε ποσοστό 71%  με  100% των ασθενών (κατόπιν συστηματικής κλινικής παρακολούθησης για ένα χρόνο μετά τη λήξη της θεραπείας). Ωστόσο, τα ποσοστά επιτυχίας είναι χαμηλότερα σε πάσχοντες από διαταραχή πανικού με σοβαρή μορφή αγοραφοβίας (δηλ. φόβος να βγει κάποιος από το σπίτι του ή να μείνει μόνος του).

6. Πώς μπορώ να βοηθήσω τη φίλη μου όταν παθαίνει κρίση πανικού;

Φαίνεται να είναι χρήσιμο, ίσως και αποδοτικό, να σταθείτε δίπλα της με ήρεμο και ευγενικό τρόπο, λέγοντάς της πως η κατάσταση που αντιμετωπίζει εκείνη τη στιγμή δεν είναι απειλητική για την υγεία της, ενώ την προτρέπετε, αν μπορεί, να αλλάξει τον αναπνευστικό της ρυθμό αναπνέοντας αργά, απαλά και ρυθμικά. Το ζητούμενο είναι να παραμείνει στο ίδιο σημείο που υπέστη την κρίση έως ότου ο φόβος υποχωρήσει και αισθανθεί καλύτερα. Ακόμα και αν έφυγε τρομαγμένη από κει, να προσπαθήσει να επιστρέψει στη φοβογόνο κατάσταση, παραμένοντας σ΄αυτή,  έως ότου νιώσει καλύτερα.

Ωστόσο, αν δεν είναι εφικτή η διαχείριση της κρίσης πανικού από το άτομο, είναι χρήσιμο να αποταθεί σε εξειδικευμένο σε αυτά τα θέματα επαγγελματία, προκειμένου να ενημερωθεί και να εκπαιδευτεί αποτελεσματικά στην αντιμετώπιση των δυσάρεστων συμπτωμάτων.

Περιττό ίσως είναι να πούμε πως, σχόλια όπως » Έλα τώρα, μη γίνεσαι αστεία» ή »Όλα είναι στο μυαλό σου» κλπ, καλό είναι να αποφεύγονται, γιατί περισσότερο δυσχεραίνουν την κατάσταση, παρά ωφελούν.

7. Μου πρότειναν να διαβάσω βιβλία αυτοβοήθειας. Μπορούν να βοηθήσουν στην αντιμετώπιση των συμπτωμάτων;  

Τα βιβλία ενημέρωσης και αυτοβοήθειας για θέματα ψυχικών διαταραχών αποτελούν τα τελευταία χρόνια μια καθιερωμένη πρακτική, η οποία συνδράμει συμπληρωματικά ή εναλλακτικά στις παραδοσιακές θεραπείες, κυρίως όταν δεν υπάρχουν εξειδικευμένοι θεραπευτές ή όταν είναι λίγοι σε μια γεωγραφική περιοχή. Τα κυριότερα χαρακτηριστικά τους  βασίζονται τόσο σε σύγχρονες εξελίξεις και προόδους των επιστημών ψυχικής υγείας, όσο και σε συστηματικές μελέτες που αποδεικνύουν πως τα εκπαιδευτικά έντυπα, ενημερωτικά φυλλάδια και βιβλία αυξάνουν την αποτελεσματικότητα, ή συντομεύουν την κύρια θεραπεία και το κόστος της, όταν παρέχεται από έναν διαπιστευμένο θεραπευτή.

Υπάρχει βέβαια και ένα σημαντικό ποσοστό ανθρώπων που δεν μπορεί να ξεπεράσει τα προβλήματά του με τα βιβλία αυτοβοήθειας. Ωστόσο, θα μπορούσε να ενθαρρυνθεί διαβάζοντάς τα, στη περίπτωση που νιώθει αμήχανος ή αδύναμος να επισκεφθεί έναν επαγγελματία ψυχικής υγείας, να κατανοήσει πως αυτό δεν αποτελεί ένδειξη αδυναμίας, αλλά μάλλον ένδειξη της πολυπλοκότητας του προβλήματος  που αντιμετωπίζει.


afraid-anxiety-art-bw-Favim.com-26787938. 
Νομίζω ότι θα τρελαθώ όταν με πιάνει κρίση πανικού. Μπορεί πράγματι να συμβεί;

Το άγχος συνοδεύεται από αίσθηση επικείμενης καταστροφής ή μια αίσθηση πως κάτι τρομερό θα συμβεί.  Έτσι το άτομο με κρίση πανικού, μεταξύ άλλων, φοβάται και την απώλεια ελέγχου, για παράδειγμα ότι μπορεί να λιποθυμήσει, να έχει απώλεια ούρων, κοπράνων ή να τρελαθεί. Ωστόσο, πρόκειται απλά για ένα φόβο και τίποτα περισσότερο, δηλαδή ένας φόβος δεν μπορεί να μας οδηγήσει με τίποτα στην τρέλα.

9. Ένας γιατρός μού σύστησε να πάρω αγχολυτικά. Φοβάμαι όμως μήπως εξαρτηθώ από αυτά. Χρειάζονται πραγματικά;

Τα αγχολυτικά φάρμακα (βενζοδιαζεπίνες) πράγματι μπορεί να προκαλέσουν εξάρτηση. Βέβαια, όταν δίνονται κατόπιν ιατρικής εξέτασης, δεν συντρέχει κανένας λόγος ανησυχίας. Πρόβλημα προκύπτει όταν κάποιος τα λαμβάνει κατά βούληση.

Συνδυαστικά βέβαια με τα φάρμακα, το να εκπαιδευτεί κάποιος που ταλαιπωρείται από κρίσεις πανικού στο τι είναι και τι δεν είναι πανικός και πώς μπορεί να τον διαχειριστεί αποτελεσματικά, φαίνεται να έχει καλύτερα αποτελέσματα.

10. Ενώ μέσα στη μέρα δεν έχω κανένα άλλο σύμπτωμα, τη νύχτα ξυπνώ μισή με μία ώρα μετά την έλευση του ύπνου, τρομαγμένος, γιατί νομίζω πως πεθαίνω. Μουδιάζει το αριστερό μέρος του σώματός μου, έχω ταχυκαρδία και νιώθω αποπροσανατολισμένος. Τι μου συμβαίνει;

Ενώ φαίνεται, εκ πρώτης όψεως, πως πρόκειται για νυχτερινές κρίσεις πανικού, δηλαδή ξυπνάει το άτομο σε κατάσταση πανικού, μάλλον χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση.

Οι νυχτερινές κρίσεις πανικού τυπικά εμφανίζονται τις πρώτες 3 ώρες από την έναρξη του ύπνου, φτάνουν τη μέγιστη ένταση σε 8 λεπτά και λαμβάνουν χώρα στη διάρκεια της μετάβασης του ύπνου,  από το στάδιο 2 στο στάδιο 3, δηλαδή τις πρώτες 3 ώρες από την έναρξη του ύπνου και δεν σχετίζονται με εφιάλτες, οι οποίοι εμφανίζονται σε άλλα στάδια του ύπνου.

Προς ενημέρωση, το 65% των ασθενών με ημερήσιες κρίσεις πανικού αναφέρουν και νυχτερινές κρίσεις, οι οποίες προκύπτουν χωρίς πρόδρομα σημάδια, προκαλώντας στον πάσχοντα έντονο φόβο, ενώ βιώνονται πιο τρομακτικές από τις ημερήσιες κρίσεις και συχνά συνοδεύονται από δύσπνοια. Συνήθως αυτά τα άτομα παρουσιάζουν προβλήματα ύπνου και αναπτύσσουν διάφορες αποφυγές π.χ. δεν κοιμούνται μόνοι, έχουν ανοιχτό το παράθυρο, το φως του δωματίου, την τηλεόραση κλπ. Εκφράζουν δυσφορία σε οποιαδήποτε κατάσταση απαιτεί μειωμένη ενεργητικότητα και οι τεχνικές χαλάρωσης, που μεταξύ άλλων, είναι χρήσιμες ως συμπληρωματική θεραπεία, φαίνεται να επιδεινώνουν τα συμπτώματα αυτών των ατόμων με νυχτερινές κρίσεις πανικού. Επίσης, οι κρίσεις αυτές έχουν χαμηλά ποσοστά συννοσηρότητας με αγοραφοβία και εμφανίζονται ανθεκτικότερες στο χρόνο από τις ημερήσιες κρίσεις πανικού. Στην περίπτωσή σας εκτιμώ πως χρειάζεται, σε πρώτη φάση, ιατρικός-εργαστηριακός έλεγχος και ακολούθως, εφόσον διαγνωσθεί νυκτερινή κρίση πανικού, να αναζητήσετε Γνωσιακού-Συμπεριφορικού τύπου προσέγγιση του προβλήματός σας.


Xalimourdas

Ο κ. Θοδωρής Χαλιµούρδας είναι ψυχολόγος, υπ. Διδάκτορας της Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών, πιστοποιηµένος θεραπευτής Γνωσιακής-Συµπεριφορικής προσέγγισης από την Ελληνική Εταιρεία  Έρευνας της Συµπεριφοράς (ΕΕΕΣ) και την European Association of Behavioural and Cognitive Therapies (EABCT).  Έχει επίσης εκπαιδευτεί στη Συµπεριφορική Θεραπεία Οικογένειας και στις Ψυχοεκπαιδευτικές Παρεµβάσεις καθώς και σε Προγράµµατα Προαγωγής Ψυχικής Υγείας (Αιγινήτειο Νοσοκοµείο). Είναι εκλεγµένο µέλος του ΔΣ της ΕEEΣ (1997–μέχρι σήμερα) και είναι επιστηµονικά υπεύθυνος στον κλάδο «για την πρόληψη της βίας» της ίδιας εταιρείας.

Ζει στην Αθήνα και εργάζεται ως θεραπευτής και επόπτης νέων θεραπευτών στη Μονάδα Θεραπειών Συµπεριφοράς του Κέντρου Ψυχοθεραπειών της Α΄ Ψυχιατρικής Κλινικής του Πανεπιστηµίου Αθηνών, Αιγινήτειο Νοσοκοµείο.

bookPhobia1

Στο σύγγραμμά του με τίτλο «Κατανοώντας τον πανικό και την αγοραφοβία»(Θοδωρής Χαλιµούρδας, Βιβή Σωτηροπούλου, επιμέλεια: Νίκος Βαϊδάκης, Βήτα Ιατρικές Εκδόσεις, 2012), με απλό και κατανοητό σε όλους λόγο, μέσα από  εικονογραφήσεις και διαγράμματα, εξηγεί με σαφήνεια τι είναι το άγχος, ο φόβος και ο πανικός. Πρόκειται για ένα βιβλίο – οδηγό, κατάλληλο τόσο για τους ασθενείς και τις οικογένειές τους όσο και για τους θεραπευτές, που ενημερώνει για τη φύση και τη λειτουργία των συναισθημάτων αυτών και τις διαταραχές που προέρχονται από αυτά, όπως η διαταραχή πανικού και η αγοραφοβία. Και το σημαντικότερο, προτείνει ενδεδειγμένους τρόπους για τη θεραπευτική αντιμετώπιση αλλά και την αυτοαντιμετώπιση των συγκεκριμένων δυσκολιών.

Άλλα έργα του ίδιου:

«Κατανοώντας την ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή», Θοδωρής Χαλιµούρδας, Βιβή Σωτηροπούλου, επιμέλεια: Νίκος Βαϊδάκης, Βήτα Ιατρικές Εκδόσεις, 2012

«Κατανοώντας τις ειδικές φοβίες», Θοδωρής Χαλιµούρδας, Βιβή Σωτηροπούλου, επιμέλεια: Νίκος Βαϊδάκης, Βήτα Ιατρικές Εκδόσεις, 2013

«Κατανοώντας το κοινωνικό άγχος», Υπό Έκδοση

«Νέες τάσεις στη Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία», Συλλογικό Έργο, επιμέλεια: Μίκα Χαρίτου-Φατούρου, Θοδωρής Χαλιμούρδας, εκδόσεις Γρηγόρη, Αθήνα, 2015


 

Στοιχεία επικοινωνίας: thodoris.chalimourdas@gmail.com ,  tchalim@med.uoa.gr


 

magika

Μαρία Πατσιλίβα
ΔΕΙΤΕ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ

Δείτε εδώ όλα τα άρθρα της…

 

facebook

 

Advertisements

Πείτε τη γνώμη σας!

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s